عثمان و كارگزارانش درآمدها و غنايم را به خود و نزديكانشان اختصاص داده نظاميان و بقيهء مردم را از آن محروم ساخته بودند . رفتن بزرگان قريش به جاى جاى سرزمين‌هاى اسلامى ، آن هم با شهرت دينىِ « صحابى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم » و افزايش ثروتشان ، بسيارى از مردم اين سرزمين‌ها را وادار كرد تا براى رسيدن به مال دنيا و مطامع سياسى پيرامون آن‌ها را بگيرند و حزب تشكيل بدهند . از اين رو روحيه فرصت‌طلبى در وجود بسيارى از مردم رسوخ كرد . به اين ترتيب كه با دنيادارانى كه عطاى بيش‌ترى مىدادند طرح دوستى افكندند و در راه رسيدن به هدف‌هاى دنيوى ، به موانع شرعىاى كه سدّ راهشان مىشد بى توجهى كردند . اين روحيه موجب پيدايش روحيهء سبك شمردن شريعت و بى احترامى به احكام آن گرديد ؛ و اين حالتى بود كه امّت اسلامى در درجهء نخست در حوزه تصرفات عثمان و كارگزارانش مانند وليد بن عقبه و ديگران شاهد بود . طبرى در اين زمينه نقل مىكند كه عمر بن خطاب مهاجران بزرگ قريش را از رفتن به شهرها جز با اجازه و براى مدت زمانى معين منع كرده بود . . . هنگامى كه عثمان روى كار آمد مانند عمر جلو آن‌ها را نگرفت . آنان در ولايات گشتند و با سرزمين‌ها و مردمان گوناگون آشنا شدند ، او به كسانى كه مكنت و سابقه‌اى در اسلام نداشتند و در انزوا به سر مىبردند ، تيول داد . مردم به آن‌ها پيوستند و نسبت به آن‌ها اميد بستند و در اين كار تا آن‌جا پيش رفتند كه مىگفتند : « اينان به قدرت مىرسند و ما كه براى اينها شناخته شده‌ايم در شمار خاصان و نزديكانشان مىگرديم » . اين نخستين خللى بود كه در اسلام وارد شد و نخستين فتنه‌اى كه در ميان عامه رخ داد همين بود . « 1 » 2 - گشايش باب كشت و كشتار ميان امّت براى هميشهء روزگار ترور عمر كه به قتل وى انجاميد ، اثرى ناچيز داشت ، زيرا كه شخص قاتل معلوم بود ، هر چند كه عبيدالله بن عمر زياده‌روى كرد و شمارى بىگناه را به خاطر قتل پدرش كشت . اما قتل عثمان ، با آن كيفيتى كه كشته شد ، پس از وى در تاريخ اسلام تأثيرى

--> ( 1 ) - ر . ك . تاريخ الطبرى ، ج 3 ، ص 426 .